12 اصطلاح بورسی که باید بدانید

پست شده توسط علی هاشم


تاریخ انتشار : 1399/6/29


12 اصطلاح بورسی که باید بدانید

خیلی از ما هنوز وارد بازار بورس نشدیم و هیچ تصوری از معنا و مفهوم اصطلاحات بورسی نداریم و یا از وقتی تصمیم به حضور گرفتیم در خیلی از مواقع نمی‌دانستیم فعالین و کارشناسان دقیقا از چه چیزی حرف می‌زنند و کاربرد حرفای آن‌ها در کجا و به چه صورت است. اما حتی اگر تصمیم به حضور شخصی در بازار نداشته باشیم و سرمایه خود را به یک آدم مورد اعتماد و یا شرکت‌های سبدگردانی داده باشیم تا بجای ما در بورس فعالیت کنند باز هم باید از اصطلاحات مهم بورسی اطلاعات داشته باشیم تا در مواقعی خاص بدانیم چه اتفاقی برای سرمایه ما در حال رخ دادن است.

1-شاخص کل بازار بورس

افرادی که کمترین آشنایی را با بازار بورس داشته باشند حتما این اصطلاح را شنیده‌اند. اصطلاحی که در طول روز بارها از اخبار صداوسیما و از دهان بسیاری از مردم خارج شده. اما شاید به‌درستی ندانیم منظور از شاخص کل چیست.

شاخص کل بیان‌گر میانگین بازدهی و سطح عمومی قیمت کل شرکت‌های بورسی‌ست. برای مثال اگر ما از تمامی شرکت‌های بورسی مقدار یکسانی سهم خریداری کنیم، میزان افزایش یا کاهش شاخص کل بورس برابر است با میزان سود و ضرری که ما دریافت کرده‌ایم. شاخص کل بورس یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین اصطلاحات بورسی‌ست.

2-نماد

نماد هر سهم در واقع نام اختصاری آن شرکت و معمولا بیان کننده حوزه‌ای که در آن فعالیت دارد است. برای مثال وبملت نماد بانک ملت است و حرف "و" نشان دهنده فعالیت این شرکت در بانک است. البته توجه داشته باشید که همیشه همه‌ی نمادها بیانگر حوزه فعالیتی آن شرکت نیستند. برخی مفاهیم دیگر در بورس نیز دارای نمادی خاص هستند. مثل نماد TEPIX که همان شاخص کلی است که از آن حرف زدیم. فعالین بازار بورس معمولا برای بیان کردن سهم‌هایی که در اختیار دارند از نماد آن‌ها اسم می‌برند. آن‌ها به‌جای این‌که بگویند سهام شرکت ملی مس ایران را خریداری کرده‌اند می‌گویند "فملی" خریده‌اند.

3-پرتفوی

پرتفوی یک واژه فرانسوی‌ست که ما در بازار از آن استفاده می‌کنیم. ما به محموعه‌ی دارایی‌‌ها و سهم‌هایی که در بورس داریم پرتفوی می‌گوییم. سرمایه‌گذاران بورسی سعی می‌کنند همیشه مجموعه‌ای از سهم‌های مختلف در پرتفوی بورسی خود داشته باشند تا ریسک سرمایه‌گذاری بین چند سهم تقسیم شود. البته اصطلاح پرتفوی فقط برای بورس استفاده نمی‌شود. پرتفوی یک سرمایه‌گذار می‌تواند متشکل از چند سهم در بورس، طلا، زمین و خیلی دارایی‌های دیگر نیز باشد.

4-سبدگردانی

همانطور که گفتیم ما در پرتفوی مجموعه‌ای از دارایی‌ها و سهم‌های مختلف داریم. با چنین استراتژی‌ای اگر یک سهم روزهای بدی را پشت سر می‌گذاشت و در حال ضرر بود یک سهم دیگر می‌تواند با سود خود آن ضرر را جبران کند، هرچند این اتفاق همیشه رخ نمی‌دهد و ممکن است پرتفوی در مجموع منفی یا مثبت باشد ولی با همین تقسیم ریسک، ما سعی در داشتن کم ریسک‌ترین سرمایه‌گذاری داریم. اما استفاده از یک سبد مناسب متشکل از چند سهم مناسب نیاز به دانش کافی و بازارشناسی دارد. اگر خودمان چنین توانایی‌ای داشته باشیم که می‌توانیم پرتفوی مناسب تشکیل دهیم اما در غیر این صورت می‌توان به سبدگردان‌هایی که بصورت کاملا قانونی برای شما این‌کار را می‌کنند اعتماد کرد. سبدگردان‌ها هیچ مالکیتی نسبت به سرمایه و دارایی‌های شما ندارند و در پرتفوی شما دست به خرید و فروش و تشکیل بهترین سبد می‌زنند. سبدگردان‌ها یک تیم متشکل از چندین تحلیل‌گر خبره و آشنا با بازار را دارند و خیلی از اوقات به دلیل قدرت‌های پشت پرده، از رانت‌های خبری مناسبی برخوردار هستند.

5-عرضه اولیه

فرض کنیم که ما قصد داریم یک کارخانه تولیدی افتتاح کنیم. برای اینکار یا باید وام بگیریم و یا شریک جذب کنیم. وام با ایجاد بدهی ممکن است ریسک زیادی مخصوصا در ابتدای کار به ما تحمیل کند. اما شریک گرفتن با وجو آنکه میزان سود ما را کاهش دهد اما راه معقولانه‌ای به نظر می‌رسد. حالا اگر سرمایه مورد نیاز ما خیلی زیاد باشد باز هم می‌توانیم شریک جذب کنیم؟

برای چنین کاری شرکت‌های کوچک و تازه‌کار و یا شرکت‌های خصوصی بزرگ که قصد گسترش فعالیت خود دارند تصمیم به حضور در بورس می‌گیریند تا با فروش سهام شرکت، سرمایه مورد نیاز را فراهم کنند. در واقع هر شرکتی که برای اولین بار قصد حضور در بازار بورس و فروش سهام به عام مردم را داشته باشد باید از طریق عرضه اولیه دست به چنین کاری بزند. عرضه اولیه‌ها معمولا به‌دلیل قیمت مناسب و شفافیت‌های لازم در ابتدا فعالیت، برای خرید مناسب و کم ریسک هستند.

6-تحلیل تکنیکال و بنیادی

هر نمادی متعلق به یک شرکت و صنعت خاص است. وضعیت شرکت از نظر مالی، دارایی و بازار ممکن است هرروز تغییر کند. یک خبر تحریم می‌تواند آن را دچار مشکل و انعقاد یک قرارداد جدید آن‌ها را در وضعیت خوبی قرار دهد. وقتی ما به اخبار و صورت‌های مالی مربوط به یک نماد می‌پردازیم در واقع بنیاد آن را مورد بررسی قرار می‌دهیم و به این نتیجه می‌رسیم ارزش این سهم آیا بالاتر از قیمت فعلی‌ست یا پایین‌تر. اگر بالاتر باشد که آن را می‌خریم و اگر پایین‌تر باشد آن‌را می‌فروشیم. به این کار تحلیل بنیادی یا فاندامنتال گفته می‌شود.

اما از طرف دیگر، تحلیلگرانی معتقد هستند تحلیل فاندامنتال کافی نیست و یا حتی مناسب نیست چون بازار از روند و الگو مشخصی پیروی می‌کند و هرچیزی در قیمت نهفته است. آن‌ها با تحلیل نمودارهای قیمتی و حجم خرید و فروش یک سهم در بازه‌های زمانی مختلف می‌توانند ارزش یک سهم در آینده را پیشبینی کنند و تصمیم به خرید یا فروش بگیرند که به چنین تحلیلی تکنیکال گفته می‌شود.

7-صندوق‌های سرمایه‌گذاری ETF

صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس، همانند یک نماد در بورس فعال هستند و ما می‌توانیم سهم آن را خرید و فروش کنیم با این تفاوت که این صندوق‌ها، خود متشکل از چندین سهم مختلف هستند. در واقع ما با خرید سهم این صندوق‌ها دست به خرید سهم‌های موجود در این صندوق‌ها زده‌ایم. بالاتر گفتیم ما یک پرتفوی داریم که چند سهم مختلف در آن وجود دارند حالا اگر دوستان ما سرمایه خود را به ما دهند تا در این پرتفوی سهیم باشند آن‌ها نیز در هر سود و ضرری که ما می‌کنیم سهیم می‌شوند. این صندوق‌ها شبیه به چنین حالتی هستند.

ETF دولتی که به تازگی بسیار آن‌را می‌شنویم در واقع یک صندوق سرمایه‌گذاری دولتی‌ست که دولت سهام شرکت‌هایی که در اختیار داشت در آن عرضه کرده و ما با خرید ETF دولتی، سهامدار شرکت‌های عرضه شده توسط دولت می‌شویم.

8-ارزش خالص دارایی NAV

همه‌ی شرکت‌ها دارایی و بدهی مختلفی دارند. این دارایی و بدهی ممکن است هر روز تغییر کند. ارزش خالص دارایی یا NAV در واقع یعنی ارزش کل دارایی‌های سهام (متشکل از املاک، سهام، اوراق و...) پس از کسر بدهی‌های شرکت. یکی از مهم‌ترین نکاتی که در خرید و فروش یک نماد مورد بررسی قرار می‌گیرد NAV شرکت است.

9-بازار گاوی

یکی از مهم‌ترین نکات در بازار بورس میزان عرضه و تقاضا است. عرضه و تقاضا قیمت را مشخص می‌کند و ممکن است با وجود تحلیل‌های علیه یک سهم بخاطر تقاضا زیاد، ارزش سهام شرکت افزایش پیدا کند.

وقتی در بازاری تقاضا بسیار بالا باشد اما عرضه به ندرت انجام شود و جوابگو آن میزان از تقاضا نباشد، ما شاهد روند مثبت و صعودی در بازار هستیم. چنین بازاری اصطلاحا گاوی نام دارد. سهامداران به آینده بازار خوشبین هستند و علاقه‌ای به فروش ندارند و از طرفی دیگران نیز که همین خوشبینی را دارند علاقه‌مند به خرید هستند. اتفاقی که در نیمه نخست سال 99 در بازار بورس شاهد بودیم یک نمونه از بازار گاوی بود. بورس هر روز سقف جدیدی را فتح می‌کرد و روند بسیار خوبی را در پیش گرفته بود.

10­-بازار خرسی

دقیقا بر خلاف بازار گاوی گاهی بدبینی و ترس بر بازار حاکم می‌شود. سرمایه‌گذاران حس خوبی از آینده بازار ندارند و به دنبال خروج هستند و عرضه بسیار بالا می‌رود اما در مقابل، خریداری برای این عرضه نیست و قیمت سهام کاهش پیدا می‌کند. این اتفاق باعث ایجاد روند نزولی و منفی در بازار می‌شود که به آن بازار خرسی گفته می‌شود.

11- کد به کد

یکی از بزرگترین اتفاقاتی که در بورس و برخی نمادهای بورسی اتفاق می‌افتد کد به کد است. در مقاله قبلی که به تاریخچه بورس پرداختیم اشاره کردیم که در بازار بورس آمریکا همه‌ی اتفاقات پشت درب‌های بسته رخ می‌داد. کد به کد در واقع میراث‌دار همان راه است. هر سهمی متشکل شده از چند سهمدار حقوقی و چندین سهمدار حقیقی مثل من و شماست. خب ما با میزان سرمایه‌ای که در اختیار داریم قطعا نمی‌توانیم یک روند و اتفاق عجیب را در بازار رقم بزنیم.

اما سهامداران حقوقی این توانایی را دارند و با بازارگردانی، تغییراتی را در بازار رقم می‌زنند. سهامداران حقوقی در پشت پرده چندین و چند کد بورسی حقیقی نیز دارند که با آن‌ها دست به خرید و فروش دروغین می‌زنند. به این شکل که خریدار و فروشنده یکی هستند اما، ما که از آن بی اطلاع هستیم تغییراتی را در بازار یک سهم مشاهده می‌کنیم. آن‌ها گاهی با فروش بسیار زیاد سهم با قیمت پایین به خود سعی در کاهش قیمت بازار دارند تا دیگر سهامداران با ترس از آینده، سهم خود را بفروشند و سهامدار حقوقی که آینده سهم را مناسب می‌بیند آن را با قیمت مناسب‌تر خریداری کند.

گاهی هم سهامدار حقوقی متوجه می‌شود سهم دیگر پتانسیل رشد ندارد و بهتر است از سهم خارج شوند اما قطعا علاقه دارند با سود بیشتری از سهم خارج شوند. آن‌ها شروع به خرید گسترده با قیمت بالا می‌کنند. در واقع خرید کردن از خود چون در اینجا خریدار و فروشنده در پشت پرده یکسان هستند ولی بازار مثبت می‌شود و بسیاری سهامدار حقیقی به سمت خرید حرکت می‌کنند و قیمت سهم افزایش پیدا می‌کند. بعد از اینکه قیمت با حبابی که پیدا کرد در آستانه ترکیدن بود آن‌ها دست به فروش می‌زنند و با سود بیشتری از سهم خارج می‌شوند.

این رفتار همان کد به کد معروف است.

12-صف خرید و صف فروش

در بازار بورس ایران طبق قوانین، هر نماد فعال بورسی در طول روز نمی‌تواند بیشتر از 5 درصد سود یا ضرر کند. البته در مواقعی ممکن است قوانین این اجازه را به آن‌ها بدهد که خارج از این بازار باشند اما نه همه و نه همیشه. در مواقعی که خریداران برای خرید یک سهم صف کشیده‌اند اما کسی فروشنده نیست آن‌ها یا باید آنقدر صبر کنند تا کسی به آن‌ها بفروشد یا قیمت پیشنهادی خود را افزایش دهند. اگر این قیمت پیشنهادی تا جایی بالا رود که سهم به مثبت 5 درصد برسد خب قطعا امکان افزایش بیشتر را ندارد و باز هم آن‌ها باید منتظر یک فروشنده باشند. در چنین حالتی گفته می‌شو برای سهم صف خرید تشکیل شده.

صف فروش هم دقیقا نقطه مقابل صف خرید است. یعنی فروشندگان برای فروش صف کشیده‌اند اما خریداری برای آن‌ها پیدا نمی‌شود و آن‌ها برای فروش مجبور هستند مدام قیمت پیشنهادی فروش را کاهش دهند.

در این مقاله فقط یه دوازده اصطلاح پرکاربرد بازار بورس پرداختیم. قطعا اصطلاحات و مفاهیم بورسی بسیار بیشتر از این تعداد هست که باید همه‌ی آن‌هارا به خوبی یادبگیریم.

جستجو