آموزش تابلوخوانی بورس به زبان ساده

پست شده توسط علی هاشم


تاریخ انتشار : 1399/7/14


آموزش تابلوخوانی بورس به زبان ساده

تابلوخوانی و اصولی که در دل آن نهفته است یکی از واجبات اصلی در بازار بورس است که یاد نداشتن آن برای یک فعال بورسی دارای کد معاملاتی شبیه به این است که حساب بانکی و پول داشته باشیم ولی چون بلد نیستیم از آن استفاده کنیم، هنوز از کیسه‌های طلا برای خرید استفاده می‌کنیم و نیازی به یادگرفتن استفاده از آن نبینیم.

شاید عده‌ای فکر کنند آموزش تابلوخوانی به زبان ساده امکان پذیر نیست و نمی‌توان آن‌را به راحتی فرا گرفت. اما، ما سعی داریم در کنار یکدیگر و با حرکتی اصولی از تابلوخوانیِ به نظر پیچیده، یک موضوع با بیان ساده بسازیم.

چرا آموزش تابلوخوانی؟

یکی از ویژگی‌های بازار بورس در ایران، تابلو معاملاتی و تابلوخوانی‌ست. اکثر بازار های مالی به دلیل حجم و سرعت بالا در معاملات شاید به جز تحلیل تکنیکال و بنیادی که در آینده آن‌ها را یاد خواهیم گرفت هیچ چیز نتواند به ما کمک کند. اما در ایران با آموزش تابلوخوانی در کنار دیگر تحلیل‌‌ها، می‌توانیم خروجی بهتری از معاملات خود دریافت کنیم.

تابلوخوانی چیست؟

تابلوِ یک سهام بیانگر مهم‌ترین اطلاعات سهم است که فقط قیمت نیست. اطلاعات مهمی که با توجه به آن می‌توان تصمیم به خرید و فروش گرفت. تابلوخوانی برای ما تحرکات بازیگران سهم و فعالیت‌هایی که سهامدار حقوقی در جهت رسیدن به منافع خود انجام می‌دهد نمایان می‌کند. همیشه قرار نیست تحلیل و فکری که راجع‌به یک سهم داریم دقیقا در همان لحظه‌ای که تصور داریم به‌وقوع بپیوندد. بازیگران سهم هم قطعا تحلیل و بازارشناسی بسیار قوی‌ای دارند و با توجه به حجم زیاد سرمایه‌ای که در اختیار دارند می‌توانند روند بازار را تغییر دهند.

خب برای یادگرفتن تابلوخوانی باید با تابلو سهام آشنا شویم. برای آشنایی با تابلو سهام هم باید با اطلاعات سایت بورس “TSETMC” آشنا بود.

آموزش TSETMC و اطلاعات آن

برای مشاهده اطلاعات سهام باید به سایت TSETMC مراجعه کرد. سایتی که متعلق به بازار بورس و اوراق بهادار است. اطلاعاتی که در این سایت می‌توانیم ببینیم عبارتند از:

● قیمت لحظه‌ای سهام

● قیمت پایانی سهام

● حجم معاملات یک شرکت

● قیمت پیشنهادی خریداران و فروشندگان

● لیست خریداران و فروشندگان

● بازدهی یک شرکت در زمان‌های مختلف

●  تفکیک خریداران و فروشندگان به حقیقی و حقوقی

● تفکیک خریداران و فروشندگان با نمایش درصدی

با تسلط به موارد فوق و تابلو سهم، می‌توان تا حد بسیار زیادی تحرکات بازیگران سهم یا بازار را زیر نظر گرفت و تصمیم به موقعی اتخاذ کرد.

البته اطلاعات دیگری نیز از طریق سایت بورس می‌توان به دست آورد که عبارت است از:

 ● تغییرات شاخص کل بورس و شاخص هم وزن

● مثبت یا منفی بودن شاخص‌ها

● مشاهده پربازدیدترین سهام‌ها

● بیشترین تقاضای قیمت در سهام

● بیشترین کاهش قیمت در سهام‌

● قیمت سهام

● حجم معاملات کل بازار

● ارزش معاملات بازار

تمامی این موارد در کنار یکدیگر، مواردی هستند که به اندازه کافی به ما اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری را می‌دهند. شاید تا همین‌جا هم از اهمیت تابلو سهام با خبر شده‌ایم و بهتر است به آموزش تابلوخوانی بپردازیم.

اصول پایه‌ای تابلوخوانی

این را باید در خاطر داشته باشیم که توجه به میزان عرضه و تقاضا از اصلی‌ترین اصول در آموزش تابلوخوانی است. در کنار عرضه و تقاضا باید به حجم معاملات و سهم سهامداران حقیقی و حقوقی از این معاملات توجه کرد تا نگاه درستی به سهام یک شرکت داشت و به ریزش یا رشد آن در آینده آگاه شد. علت توجه به این موضوعات، ارزیابی قدرت خریدار یا فروشنده در معاملات است. بالاخره هر مقداری که سهم برای فروش باشد باید همان مقدار هم خریدار برای آن باشد اما مهم این است که در این خرید و فروش کدام یک از قدرت بیشتری برخوردار هستند.

قدرت خریدار و فروشنده در تابلوخوانی

برای این که بهتر موضوع قدرت خریدار و فروشنده را درک کنیم بهتر است با مثال جلو برویم. خب تا اینجا کار می‌دانیم که در سایت بورس، تعداد خریدار و فروشنده به تفکیک حقیقی و حقوقی مشخص است. تصور کنید سهام یک شرکت توسط 2 هزار نفر فروخته می‌شود ولی فقط 200 نفر آن‌را خریداری کرده‌اند. خب ارزش معاملات که در این خرید و فروش قطعا برابر است اما قدرت خریدار بیشتر است چون این 200 نفر به میزانی پول برای خرید آورده‌اند که تا قبل از آن 2 هزار نفر آن‌را تامین کرده بودند. در مقابل هم اگر تعداد خریداران به مراتب بیشتر از فروشندگان آن باشد هم قدرت فروشندگان بیشتر است. حالا اینکه خریدار یا فروشنده حقیقی است یا حقوقی خیلی تفاوتی ندارد چون مهم اختلاف چشم‌گیر تعداد آن‌ها است.

آموزش تصویری تابلوخوانی

تا اینجا کار شاید کمی سر در گم و گیج شده باشیم زیرا برای آموزش تابلوخوانی نیاز به مشاهده تصویری بسیاری از موارد است. پس بهتر است با مشاهده تصاویری از سایت بورس اوراق بهادار به ادامه آموزش تابلوخوانی بپردازیم.

شاخص‌های منتخب بورس

در این قسمت از سایت ما می‌توانیم مهم‌ترین شاخص‌های بازار بورس را مشاهده کنیم. شاخص کل را می‌توان مهم‌ترین شاخص در بازار دانست چرا که میانگین رشد و یا ریزش تمامی سهم‌های بازار در آن قابل مشاهده است و می‌توان روند کلی بازار را فهمید. علاوه بر آن شاخص هم وزن نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و حتی بسیاری از تحلیل‌گران آن را مهم‌تر از شاخص کل می‌دانند چرا که در شاخص هم وزن، بزرگ یا کوچک بودن یک شرکت اهمیتی ندارد و تمامی شرکت‌ها به یک اندازه تصور شده‌اند. بسیاری از مواقع شاخص کل با مثبت بودن چند سهم بسیار بزرگ مثبت می‌شود درحالی که اکثر سهم‌های بازار در حالت ریزشی قرار دارند. به چنین شرکت‌هایی شاخص ساز گفته می‌شود و در چنین مواقعی هم شاخص هم وزن عدد منفی را به ما نمایش می‌دهد. پس بهتر است به این شکل یادبگیریم که وثتی شاخص هم وزن عدد منفی را به ما نشان می‌داد یعنی اکثر شرکت‌های بورس دچار ریزش شده‌اند. در تصویر زیر شاخص کل با دایره قرمز و شاخص هم وزن با دایره سبز مشخص کرده‌ایم.

در تصویر بالا، هم شاخص کل و هم شاخص هم وزن عدد مثبت را به ما نمایش می‌دهند که یعنی هیچ تفاوتی بین صنایع و شرکت‌های بزرگِ شاخص ساز و دیگر شرکت‌ها نیست و کل بازار در حالت صعودی قرار دارد.

نمادهای پربیننده بورس و فرابورس

در این قسمت نمادهایی که بیشترین سرچ را توسط معامله‌گران در بازار بورس و فرابورس به ثبت رسانده‌اند را مشاهده می‌کنیم. تفاوت اصلی بین بازار بورس و فرابورس را به قدرت شرکت‌ها مربوط است. در واقع برای این که شرایطی راحت‌تر برای شرکت‌هایی که شاید از توانایی بالایی برخوردار نیستند در نظر بگیرند، بازار فرابورس را در سال 1387 افتتاح کردند.

پربیننده بودن یک سهم به هیچ وجه نمی‌توان دلیل خوب یا بد بودن آن باشد. صرفا با نگاه کردن به این نمادها می‌توان آن‌ها را مورد تحلیل قرار داد و از طرفی متوجه بیشترین گردش مالی در بین نمادهای بورس و فرابورس شد.

علاوه برآن در تصویر بالا در سمت راست پربیننده‌ترین نمادهای بازار بورس نمادهایی که بیشترین تاثیر را در بازار بورس گذاشته‌اند را می‌توانیم ببینیم که در واقع همان شرکت‌های شاخص ساز هستند. به این باید توجه کنیم که هیچ قانون و بایدی برای شاخص‌ ساز بودن وجود ندارد و همه چیز به معاملات آن روز بستگی دارد اما در کل تعداد مشخصی از نمادها همیشه حجم معاملاتی بالایی دارند.

تابلوی نمادهای بورس

دلیل اصلی‌ای که ما به دنبال آموزش تابلوخوانی هستیم بررسی یک نماد خاص است. پس برای این کار ابتدا باید برروی علامت سرچ در قسمت بالا سمت چپ کلیک کنیم و بعد نمادی که می‌خواهیم را جست‌وجو کنیم و سپس با کلیک کردن برروی نماد پیدا شده وارد تابلو نماد مورد نظر شویم.

حالا وارد تابلوی نمادی که می‌خواهیم شدیم و باید به بررسی موارد مهم بپردازیم.

قیمت معامله‌ای نماد

در این قسمت تابلوخوانی ما می‌توانیم آخرین قیمت نماد را در تابلو نماد مشاهده کنیم. قیمت یک نماد در طول روز بارها تغییر می‌کند و بالا و پایین می‌رود.

در تصویر بالا در قسمت چپ تصویر می‌توانیم بازه قیمت‌های نماد را مشاهده کنیم. در قسمت بازه روز در واقع بازه‌ی قیمتی که در طول روز معامله شده به نماش درمی‌آید. قیمت مجاز هم یک مفهوم مختص به بازار بورس ایران است. قانونی در بازار بورس و اوراق بهادار وجود دارد که طبق آن هر نماد بورسی می‌تواند مثبا 5 درصد سود یا منفی5 درصد ضرر کند. یعنی قیمتی که نماد با آن روز را آغاز کرده ففط در بازه مثبت و منفی 5 درصد امکان تغییر دارد. البته در مواقعی خاص این بازه کمتر یا بیشتر و یا حذف می‌شود.

بازه هفته و بازه سال هم نمایانگر قیمتی هستند که در طول هفته و سال، نماد در بین آن‌ها معامله شده.

در قسمت راست تصویر نیز اطلاعات مهم روز را می‌توان دید که مهم‌ترین آن‌ها را با یکدیگر بررسی می‌کنیم. قیمت معامله یعنی قیمتی لحظه‌ای نماد. به بیان ساده‌تر یعنی در این قیمت خرید و فروش بر روی نماد انجام می‌شود. قیمت دیروز یعنی آخرین قیمت دیروز نماد که با این قیمت بازار امروز را آغاز کرده و قیمت اولین یعنی قیمتی که اولین معامله تایید شده بر روی نماد در آن روز ثبت شده. گاهی ممکن است قیمت دیروز و اولین امروز متفاوت باشد که یعنی در همان ابتدا آغار به کار بازار، عده‌ای با قیمت بالاتر یا پایین‌تر از قیمت بازگشایی تصمیم به خرید و فروش گرفته‌اند.  

اما به یکی از مهم‌ترین اعداد در بازار بورس می‌رسیم که در آموزش تابلوخوانی باید آن را به خوبی یاد گرفت. چرا قیمت پایانی یک نماد با قیمت معامله متفاوت است؟ وقتی یک نماد در قیمتی خرید و فروش می‌شود پس اگر بازار بسته شد، فردا هم باید با همان قیمت بازگشایی شود اما چرا اینطور نیست؟

قیمت پایانی با توجه به میانگین قیمتی که معامله انجام شده مشخص می‌شود و در ممکن است بالاتر یا پایین‌تر از قیمتی که در آخرین لحظه معامله شده باشد. یعنی ممکن است نمادی در قیمتی معامله شود که نسبت به روز قبلی 3 درصد رشد داشته اما قیمت پایانی نماد 1 درصد کمتر از قیمت روز قبل است.

اهمیت قیمت آغازین، قیمت معامله و قیمت پایانی برای آن است که شما می‌توانید علاوه بر تصمیم برای طول روز، برای فردای بازار هم تصمیم بگیرید. در اکثر مواقع (این اتفاق همیشگی نیست) اگر قیمتی که نماد در لحظات پایانی بازار در آن معامله می‌شد بیشتر از قیمت پایانی بود و این اختلاف معنادار بود پس احتمالا این نماد فردا بازار را خوب آغاز می‌کند و قیمت معامله بیشتر از قیمت آغازین خواهد بود. برعکس این اتفاق هم قطعا صادق است.

هرچند تصمیم‌گیری دقیقا به همین سادگی نیست و عوامل دیگری نیز برای خرید و فروش مهم هستند و حتی ممکن است این اتفاق را شاهد نباشیم.

حجم معملات نماد

در این تصویر همانطور که مشاهده می‌کنید، تعداد کل سهام یک نماد بیان شده. یعنی در کل، این تعداد سهم از این نماد وجود دارد. بعد از آن حجم مبنا است که در آموزش تابلوخوانی از اهمیت بالایی برخوردار است. وقتی نماد در حالت صف خرید و یا صف فروش قرار بگیرد و به قول معروف قفل شود این حجم مبنا اهمیت خود را نشان می‌دهد. حجم مبنا برای آن در نظر گرفته شده که اگر نماد در صف قرار گرفت حتما باید این تعداد سهم خرید و فروش شود تا قیمت پایانی سهم تغییر کند. در غیر این صورت قیمت بر اساس همان میانگینی که از قبل مشخص شده بود در نظر گرفته می‌شود. یعنی اگر تعداد خریداران بسیار زیاد بود ولی فروشنده‌ای پیدا نمی‌شد یا اگر فروشندگان صف کشیده بودند ولی خریداری وجود نداشت، باید این تعداد برگه سهام در یک قیمت خرید و فروش شود تا نماد فردا با آن قیمت بازار را آغاز کند.

سپس سراغ سهام شناور می‌رویم. سهام شناور در تابلوخوانی بورس یا تابلوی نماد یعنی میزان سهمی از یک نماد که در اختیار مردم است و قصد نگهداری بلند مدت آن‌ را ندارند و هر لحظه ممکن است تصمیم به خرید بگیرند.

میانگین حجم ماه هم بیانگر میانگین حجم معاملات نماد در یک ماه گذشته است که در بسیاری از مواقع بهترین راهنمایی برای خرید یا فروش می‌تواند باشد.

تعداد،حجم و ارزش معاملات در تابلوخوانی

به قسمتی دیگر از تابلو یک نماد می‎رسیم که در آموزش تابلوخوانی بسیار اهمیت دارد. بالاتر از میانگین حجم معاملات گفتیم اما بررسی نکردیم منظور از آن چیست.

تعداد معاملات همانطور که از اسمش پیداست یعنی تعداد معاملاتی که در طول روز بر روی نماد انجام شده. یعنی به این تعداد معمله صورت گرفته.

در مفهوم تعداد معاملات فقط تعداد دفعاتی که خرید و فروش صورت گرفته محاسبه می‌شود اما از این عدد می‌توانیم بفهمیم چه تعداد سهام خرید و فروش شده؟ جواب خیر است. برای اینکه بدانیم چه تعداد سهم معامله شده باید به سراغ حجم معاملات برویم. حجم معاملات عددی را به ما نشان می‌دهد که یعنی این تعداد سهم برای خرید قرار گرفته و خریداری شده. بالا بودن حجم معاملات در تابلوخوانی بسیار مهم است و باید با بررسی تعداد معاملات و حجم معاملات در یک نماد در کنار هم، یک نماد را بررسی کنیم. گاهی ممکن است تعداد معاملات کم باشد اما حجم معاملات زیاد که یعنی میزان زیادی سهم در یک معامله، خرید و فروش شده و گاهی هم ممکن است تعداد معاملات خیلی زیاد باشد اما حجم زیادی را شامل نشود که یعنی تعداد سهام زیادی برای خرید و فروش قرار نگرفته و فقط تعداد معاملات زیاد بوده. برای تعیین کردن قیمت پایانی نماد در صف خرید یا صف فروش باید این حجم معاملات به اندازه حجم مبنا تعیین شده که بالاتر آن را یاد گرفتیم باشد.

حالا برای اینکه بفهمیم این حجم معاملاتی به چه میزانی ارزش داشته‌اند باید سراغ فاکتور ارزش معاملات برویم. در تصویر بالا 5 میلیون و 798 هزار برگه سهم خرید و فروش شده که ارزش کل آن‌ها 14 میلیارد و 774 میلیون بوده.

حالا ما آنقدر سرمایه در اختیار داریم که می‌خواهیم تمامی سهم‌های یک نماد را خریداری کنیم. برای فهمیدن میزان پولی که باید بپردازیم باید به ارزش بازار توجه کنیم. در این قسمت با توجه به قیمت هر سهم و تعداد کل سهم‌های قابل خرید و فروش، ارزش بازار یک نماد مشخص می‌شود.

سفارشات برتر نماد

در تصویر زیر می‌توانیم سفارشات برتر ثبت شده نماد را ببینیم. خریدار و فروشنده قیمت پیشنهادی خود را ثبت می‌کنند و وقتی که این اعداد با هم برابر بودند معامله صورت می‌گیرد. در این تصویر می‌توان فهمید بیشترین معامله در چه قیمتی صورت گرفته.

خرید و فروش سهامدار حقیقی و حقوقی در آموزش تابلوخوانی

اگر در خاطر داشته باشید از قدرت خریدار و فروشنده صحبت کردیم اما فهمیدن چنین موضوعی در کجای آموزش تابلوخوانی قرار دارد؟ برای فهمیدن آن باید به قسمتی از تابلو نماد برویم که به تفکیک سهامدار حقیقی و حقوقی می‌تواتیم خرید و فروش را مشاهده کنیم. شاید این قسمت از هرچیزی در آموزش تابلوخوانی مهم‌تر باشد.

با دقت در تصویر بالا، می‌بینیم که تعداد و حجم خرید و فروش به تفکیک سهامدار حقیقی و حقوقی قابل مشاهده است. در همین تصویر 26 فروشنده حقیقی و هزار و 181 خریدار حقیقی در کنار یک خریدار حقوقی هستند که نشان دهنده قدرت بسیار زیاد فروشنده است. علاوه بر آن درر قسمت از 2 میلیون و 81 هزار سهم فروخته شده که کل آن توسط سهامدار حقیقی ثبت شده، 1 میلیون آن توسط سهامدار حقوقی و 1 میلیون 81 هزار سهم هم توسط سهامدار حقیقی خریداری شده.

همین اعداد بالا می‌تواند بسیار مسئله‌ی روشنگری باشد. چرا که این حجم زیاد از سهم فقط توسط 26 نفر فروخته شد و چیزی در حدود نصف آن توسط سهامدار حقوقی خریداری شده، پس می‌توان نشانه‌هایی از کد به کد و بازارگردانی در آن دید. خوب که دقت کنید می‌بینید اعداد به هیچ عنوان منطقی به نظر نمی‌آیند.

تا به اینجا سعی کردیم تمامی مواردی که برای آموزش تابلوخوانی از اهمیت بالایی برخوردار هستند را مورد بررسی قرار دهیم اما باز هم نمی‌توان به همین راحتی دست به معامله زد. آموزش تابلوخوانی هنوز هم مواردی دارد مهم هستند. 25 درصد معامله‌گران در بازار بورس فقط از طریق تابلوخوانی دست به معامله می‌زنند که همین عدد از اهمیت بالای آموزش تابلوخوانی می‌گوید.

جستجو